چرا اختلاف در اعلام روز عید فطر ؟!!!

در سال‌های اخیر مردم روزه‌دار استان کردستان و سایر مناطق سنی‌نشین منطقه غرب شاهد برخی اختلافات در اعلام اول ماه رمضان و همین طور اول ماه شوال(عید فطر) بوده‌ایم.

به گزارش روابط عمومی ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر استان کردستان، وقتی بین مردم قرار بگیریم و سخنان آنان را گوش دهیم ،شاهد خواهیم بود نوعی سردرگمی در این مقال وجود دارد. عده‌ای تحت عنوان مکتبی روز یکشنبه 5/5/1393 را عید اعلام می نمایند و معتقدند «صوموا (قبل) رویته و أفطروا (قبل) رویته» قبل از رؤیت هلال ماه رمضان روزه بگیرید و قبل از رؤیت هلال مال شوال عید فطر اعلام کنید وروزه خود را افطار کنید.

این در حالی است که به علت عدم مشاهده هلال ماه در روز شنبه ، هیچ یک از کشورهای اسلامی روز یکشنبه را اول ماه مبارک شوال و عید فطر اعلام نکرده در این موردماموستا محمودی امام جمعه پیرانشهر در گفتگو سایت خبری کردپرس اعلام داشته که با توجه به موقعیت جغرافیایی کشورمان ایران احتمال اینکه روئیت هلال ماه همزمان با سایر کشورهای خاورمیانه اتفاق نیفتد زیاد است بنابراین اعلام عید فطر منوط به روئیت کامل هلال ماه در خاک کشور ایران است پس از مردم انتظار داریم تا اعلام رسمی روئیت کامل هلال ماه توسط ستاد استهلال ماه از اعلام نظر در خصوص عید سعید فطر خودداری کنند تا انشاءلله یکبار دیگر شاهد اتحاد و اتفاق آراء کلیه هموطنانان روزه دار و مومن در خصوص اعلام روز عید فطر در سطح کشور باشیم.

آقای دکتر ابوبکر احمدی در این مورد با ادله علمی و فقهی در سایت «نور کرد» رفتار گروهی تحت عنوان مکتبی را مردود و به طور مستدل اعلام می نماید: با توجه به این فتوای منحصر به فرد، نظر مومنان و خصوصا مردم با ایمان و حق طلب کردستان را به نکاتی چند در این مورد و با استفاده از امهات کتب حدیثی و فقهی مستند اهل سنت و جماعت جلب می کنم:

اولاً: در متن اطلاعیه با استناد به وقوع مقارنه و تولد هلال ماه نو و بر اساس فقه حضرت شافعی روز شنبه هفتم تیرماه سال جاری را اول ماه مبارک رمضان اعلام کرده‌اند که باید گفت:

* ملاک قراردادن وقوع مقارنه و تولد نجومی هلال برای روزه گرفتن و اعلام عید بر اساس فقه حضرت شافعی، سخن و ادعایی بس غلط و اشتباه می باشد، زیرا نه امام شافعی(رض) و نه هیچیک از علمای بر جسته مذهب شافعی در فتاوی و آثار گرانقدر خود این ملاک (وقوع مقارنه و تولد نجومی) را ملاک روزه و افطار ندانسته و آن را قبول ندارند[1] پس باید شفاف‌سازی نموده، با مردم صادق بوده و نظرات غیر را به اسم امام شافعی(رض) بر آنان تحمیل نکنیم.

* در مذهب امام شافعی(رض) بر اساس حدیث متواتر و مورد اتفاق و قبول همه ی علمای جهان اسلام ملاک شروع ماه مبارک رمضان و عید سعید فطر فقط رویت هلال و یا در صورت عدم رویت تکمیل عِدّه (گذشت 30روز ماه شعبان برای اعلام رمضان و یا کامل شدن 30 روز رمضان برای اعلام عید) است. در همین خصوص حضرت رسول اکرم (ص) فرموده‌اند: صوموا لرویته و افطروا لرویته[2]....(با رویت هلال ماه رمضان روزه بگیرید و با رویت هلال ماه شوال عیدکنید و...)

* حال که نه فقط در ایران، بلکه در هیچیک از کشورهای اسلامی در روز شنبه هلالی رویت نشده و با توجه به نظرات فقهی مختلف و رصدخانه های عظیم در این کشورها هیچ کشوری روز شنبه هفتم تیرماه 93 را اول ماه مبارک رمضان اعلام ننموده‌اند و همگی بالاتفاق روز یکشنبه هشتم تیرماه 93 را اول رمضان اعلام کرده‌اند.

 * می توان نتیجه گرفت که مصداق عمل علمای جهان اسلام (ازهمه ی مذاهب) برای شروع ماه مبارک رمضان حدیث مستند، سدید و صریح الدلاله حضرت محمد(ص) بوده که:"صوموا لرویته و افطروا لرویته" و مصداق عمل شورای مدیریت مکتب قرآن جمله ی واهی "صوموا قبل رویته و افطروا قبل رویته"!!!

* این تقدم و پیشي گرفتن از جهان اسلام، آیات اول سوره حجرات را به ذهن متبادر می نماید که: اولا از امر خدا و رسول خدا پیشی نگیرید- تابع باشید – و گرنه تمام اعمالتان نابود خواهد شد[3] " ثانیاً: رسول خدا می‌فرماید که"امت من بر گمراهی و خطا اجتماع نمی کنند"[4] آیا نظر علما و دانشمندان اسلامی در بلاد اسلامی خطا و اشتباه بوده یا اطلاعیه شما؟  ثالثا: هیچ کشوری از کشورهای اسلامی (و هیچ عالمی از علمای جهان اسلام) قطعا روز یکشنبه 93/5/5را به عنوان اول ماه شوال و عید سعید فطر اعلام نخواهند کرد. و این خرق عادت شما نتیجه‌اي جز اختلاف و اضطراب بین روزه داران نخواهد داشت.

آیا رضایت خدا و رسولش را در اختلاف و تفرقه می بینید؟ در حالی که قوم بنی اسرائیل به هنگام رفتن حضرت موسی(ع) جهت دریافت آیات الهی، دچار شرک و گوساله پرستی شدند و حضرت هارون نبی در نهایت سکوت اختیار کرده و در جواب حضرت موسی گفت: ترسیدم بگوئید چرا در بین مردم اختلاف ایجاد کرده اید.[5]

مردم ما خدا پرست هستند نه گوساله پرست، هر ندایی که به وحدت فرا خواند از رحمان است و هر نوائی که بر شیپور اختلاف بدمد، از شیطان، پس وحدت واجب است و اختلاف حرام.

* راستی این فتوای شما منجر به وحدت بین مردم مسلمان کردستان خواهد شد یا اختلاف؟ رابعاً: اگر روز یکشنبه 93/5/5 عید سعید فطر باشد طبق نظر تمامی علمای مذاهب اسلامی، ماه رمضان 28 روز خواهد شد که ماه‌های قمری یا 29 روز هستند و یا 30 روز، كه ماه قمری 28 روزه وجود ندارد و عملاً روز یکشنبه را که در آن روزه واجب است و افطار(عيد) حرام، قلب نموده و حرام شرعی را حلال اعلام نموده‌اید. این چه بدعت زشتی است که راه انداخته‌اید؟

وانگهی اعلام ماه مبارک رمضان و اعلام عید طبق فتاوای همه مذاهب اسلامی (حنفی- مالکی- شافعی و حنبلی) باید توسط حاکم شرع اعلام گردد و برای آن حکم حکومتی لازم است.[6] با امت اسلامی همراه شوید زیرا که نظر و لطف خدا با جماعت است و از تفرقه بپرهیزید چه، انسان های تنها و تک رو به راه شیطان می روند.[7] *اللهم اياك نعبد و اياك نستعين، اهدنا الصراط المستقيم* دکتر ابوبکر احمدی - سنندج منابع________________________________________

[1] كتاب الام امام شافعي(رض) و ساير كتب فقهي مذهب امام شافعي(رض) از قبيل منهاج الطالبين – مغني – اعانه و .....

[2] صحيح بخاري(1810) و صحيح مسلم(1080) [3] ( يا ايُّهَاالذينَ آمَنوُا لا تُقَدِّمُوا بَينَ يَدَي اللهِ وَ رسُولِهِ ... أن تَحْبَطَ أعمالُكُم وَ أنتُم لاتَشعُرون – حجرات – 1و2) [4] لَا تَجتَمِعُ اُمّتي عَلَي الضّلالَةِ –صحيح بخاري، ج4ص83 – ابن ماجه، ج1ص5. [5] انی خشیت ان تقول فرقت بین بنی اسرائیل و لم ترقب قولی . . . = ترسیدم که بگویی بین مردم اختلاف انداخته ای و نصیحت مرا ( مبنی بر حفظ وحدت ) گوش نکرده ای – سوره طه، آیه 96 [6] الفقه علي المذاهب الاربعه – عبدالرحمان الجزيري - - ج 1 – كتاب الصيام – ص 551) [7] ...الزموا السواد الاعظم،فان ید الله مع الجماعه ، و ایاکم و الفرقه ! فان الشاذ من الناس للشیطان، کما ان الشاذ من الغنم للذئب....

با مردم همراه شوید که دست (و نظرلطف خدا ) با جماعت است و از تفرقه بپرهیزید ، انسان تنها و تک رو بهره شیطان است چنانکه گوسفند تنها بهره ی گرگ . نهج البلاغه – خطبه 127

اما آنان که روز دوشنبه را بر مبنای عربستان عید می دانند عده‌ای نیز در این سال‌ها ملاک شروع رمضان و ماه شوال (روز عید فطر) را کشور عربستان و برخی کشورهای عربی قرار داده‌اند و با تحلیلی اشتباه منطقه کردستان را هم‌افق با کشورهای عربی می‌دانند.

حال این عده با چه انگیزه و هدفی عید فطر را مطابق این کشورها اعلام می‌نمایند، در ظاهر نامعلوم ولی آنچه که هست قطعاامری فقهی نیست. زیرا که شورای افتاء کردستان که از روحانیون و علمای شاخص و برجسته مذهب شافعی در استان کردستان تشکیل شده است در اطلاعیه‌های خود مکرر اعلام می نمایند «که مسلمانان در کشورهای اسلامی در طول تاریخ در خصوص اعلام عید تایع همواره تابع اعلام رسمی حکومت خود بوده‌اند» و در این اطلاعیه از مردم دعوت کرده‌اند که « در اعلام عید و اقامه نماز شکوهمند عید، تابع اعلام رسمی باشند و اجازه ندهند که حلاوت این عید خجسته در کام مردم روزه دار منطقه تلخ و تباه گردد.

و سال قبل مردم استان شاهد بودند که به دلیل تابعیت از کشور عربستان واعلام یک روز زودتربه عنوان عید در منطقه وآن هم بواسطه دلیل غیر فقهی وتابعیت محض از دیگر کشورها روزه مردم اکثر مناطق سنی نشین به ناحق شکسته شد.زیرا کشور عربستان به صراحت اقرار کرد در اعلام روز عید فطر اشتباه نموده ویک روز زودتر عید فطر تعیین گردیده و ملک عبدالله پادشاه عربستان به مردم قول داد تا کفاره آن یک روز اشتباه مردم کشورش را تقبل کند، کفاره مردم دیندار استان و منطقه سنی نشین غرب کشور را چه کسی تقبل نمود؟!!

براستی دلیل ایجاد این نوع اختلافات در بین مردم دیندار مناطق سنی نشین منطقه چیست؟آیاپشت پرده این قضایا نوعی ایجاد اختلاف مذهبی نیست؟آیا در حالی که اکثر علمای برجسته فقه شافعی در استان به عنوان مهد ومرجع افتایی در جهان اهل سنت مشهور می باشند، و دیدگاه همه آنان ملاک را کشور اسلامی که تابعیت آن را دارند می باشد، گوش دادن به برخی دیدگاه‌ها که صرفا دنبال واگرایی مذهبی هستند،امری اشتباه نیست؟

دلایل علمی که اعلام روز عید در کشور ایران دقیقتر است

دکتر ایرج ملک‌پور استاد نجوم و فیزیک در دانشگاه تهران معتقد است کشورهای عربی و به ویژه عربستان که برای مسلمانان سنی مذهب به نوعی مبنا و مرجع محسوب می شود، محاسبات نجومی برای تشخیص آغاز ماه نو را به درستی و دقت صورت نمی دهند.

وی در خاطره‌ای می گوید:‌ سال 1355 گروهی از کارشناسان از سوی دربار عربستان به ایران آمدند تا بررسی کنند که چرا ایران در تقویم قمری ازعربستان پیروی نمی کند و هنگامی که این کارشناسان به دستور دربار ایران با کارشناسان ایرانی نشستی در گروه ریاضی دانشکده علوم دانشگاه تهران برگزار کردند، برایشان مشخص شد که تقویم قمری ایرانی از تقویم قمری عربستان درست تر و دقیقتر است.

وی در این رابطه می‌گوید: از آنجایی که مشخص شدن زمان این عید به پدیده نجومی بیرون آمدن ماه از زیر سایه زمین (که به آن محاق گفته می شود) وابسته است، بسیاری این سوال را مطرح می‌کنند که در روزگار کنونی که منجمان برجسته کشورمان کوچکترین حرکت اجرام آسمانی و تحولات کیهانی را از سال ها قبل با دقت بسیار بالا محاسبه و پیش بینی می کنند، آیا نمی توان با محاسبه دقیق، زمان فرارسیدن عید فطر را از پیش در تقویم ها مشخص ساخت؟

دکتر ایرج ملک پور استاد نجوم و فیزیک در دانشگاه تهران که ریاست بخش فیزیک خورشیدی موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران را برعهده دارد و همچنین سالهاست که تقویم های سراسری منتشر شده در کشورمان را تنظیم و استخراج می کند؛ معتقد است که ایرانیان از چهارهزار سال پیش توانایی محاسبه دقیق زمان آغاز و پایان ماه ها را داشته اند و اکنون نیز می توانند به دقت زمان خروج ماه از محاق را از لحاظ نجومی محاسبه و اعلام کنند.

اما مشکلی که بر سر تعیین زمان عیدفطر پیش می آید؛ به خاطر اختلاف بر سر دو پدیده موسوم به "تولد ماه" و "رویت ماه" است. تولد ماه به معنای لحظه ای است که ماه از محاق خارج می شود و رویت ماه زمانی است که ماهی که از محاق بیرون آمده عملا قابل رویت، یعنی دیده شدن باشد که این زمان بین 12 تا 14 ساعت به طول می انجامد.

برخی از فقها، به ویژه فقهای اهل سنت هنگامی که از تولد ماه نو اطلاع حاصل می کنند، پایان ماه رمضان و فرارسیدن عید فطر را اعلام می کنند، در حالی که اکثریت قریب به اتفاق فقهای شیعه زمان رویت ماه نو را هنگام فرارسیدن عیدفطر می دانند.

فقهای شیعه در عین حال بر سر اینکه رویت ماه نو در هر نقطه برای چه حوزه جغرافیایی معتبر است اختلاف دارند. به باور برخی از آنان همین که افراد معتبر در جایی دیده شدن ماه نو را شهادت دهند، در همه جا عید فطر اعلام می شود، در حالی که برخی دیگر معتقدند که دیده شدن ماه نو در هر منطقه تنها برای آن منطقه و نواحی نزدیک به آن اعتبار دارد.

عده ای می گویند که مسئله رویت هلال، امری آسمانی است نه زمینی و از این رو اگر در نقطه ای از کره زمین ماه رویت شد، این رویت برای همگان معتبر است، اما این نظر خلاف واقع است، چون فرض این است که زمینی وجود دارد و جهت رویت نیمی از کره زمین خلاف نیمه دیگر است. در واقع رویت هلال تابع وجود افق افرادی است که روی زمین زندگی می کنند و یا صرف نظر از افق های زمین، موضوع رویت برای افرادی که افق های مختلف دارند، مفهومی ندارد.

بنابراین نمی‌توان تنها خروج ماه از محاق را مستند برای رویت هلال نسبت به تمامی افراد روی زمین قرار داد. بر همین اساس با ابزارهایی از قبیل ماهواره که در فضایی خارج از افق زمین هستند، نمی توان برای تمام مناطق زمین حتی افراد واقع در نیمکره، مقام حکم به رویت هلال داد. بر این اساس در خصوص رویت هلال، مسایل دیگری غیر از خروج از محاق نیز دخیل هستند؛ از آن جمله در مسایل فلکی و نجومی افق وجود دارد و در نظر گرفتن آن ضروری است.

حال این پرسش مطرح می شود که چرا در برخی کشورها موضوع رویت ماه کنار گذاشته شده و پدیده نجومی تولد ماه را مبنا قرار داده اند؟ نهادی به عنوان رابطة العالم الاسلامی که در شهر مکه در عربستان استقرار دارد و حدود 20 سال پیش نمایندگان تمامی کشورهای اسلامی دراین نهاد گردهم آمدند و در یک گردهمایی تصمیم گرفتند که از این پس عید فطر در همه این کشورها همزمان اعلام شود، اما بازهم در سال های بعد هر کشوری برای خودش زمان جداگانه ای را به عنوان عیدفطر اعلام کرد.

علی اصغر حسینی

برگزیده ها